Tự học kinh doanh và kỹ năng mới khi đã có gia đình

Có một giai đoạn, ngày của tôi gói gọn trong bốn bức tường: pha sữa, giặt đồ, dỗ con ngủ, rồi lại pha sữa. Hai đứa con gái còn nhỏ, tôi ở nhà toàn thời gian. Chồng đi làm xa, dồn sức cho công việc. Nhìn từ ngoài vào, tôi là một người mẹ "rảnh rỗi". Nhưng trong cái đầu vừa đung đưa ru con vừa nghĩ ngợi ấy, có một câu cứ trở đi trở lại: chẳng lẽ mình dừng ở đây thật sao?

Tôi không cam tâm. Chính cái không cam tâm đó đẩy tôi vào chuyện tự học khi đã có gia đình — học kinh doanh, học kế toán, học marketing, ngay giữa những năm tháng tưởng như chỉ có bỉm với sữa.

Hôm nay tôi muốn kể thật với chị. Tôi đã học thế nào, học cái gì, và quan trọng nhất: cái mớ kiến thức tự mò mẫm đó có dùng được không khi tôi quay lại đi làm, dù tôi bắt đầu muộn hơn người ta nhiều.

Vì sao tôi chọn học, thay vì ngồi chờ

Tôi từng làm cho một công ty điện lực ở quê, rồi sang Campuchia làm cho một công ty bán phần mềm, thiết bị điện tử vài năm. Nghĩa là tôi không phải người chưa từng đi làm. Nhưng khi quyết định lùi lại phía sau để chồng yên tâm dồn sức cho sự nghiệp, tôi biết rõ mình đang đánh đổi cái gì.

Tôi sợ. Thú thật là tôi sợ.

Sợ vài năm sau bước ra đời thành người tối cổ. Sợ những từ ngữ trong nghề mình từng quen tay giờ nghe lạ hoắc. Sợ nhất là sợ chính mình — sợ một sáng soi gương, không còn nhận ra người phụ nữ từng có hoài bão trong đó.

Nên tôi tự ký với mình một giao kèo. Ở nhà chăm con là một sự phân công, không phải đầu hàng. Đã là phân công thì tôi vẫn phải giữ phần việc của riêng mình: phần "lớn lên bên trong". Tôi coi khoảng lùi này là khoảng lấy đà, không phải thời gian chết. (Tôi có viết kỹ hơn về chuyện tìm lại giá trị riêng sau những năm hi sinh, nếu chị đang đúng ở giai đoạn này.)

Tôi học cái gì, và học kiểu gì

Tôi không có thời khóa biểu đẹp đẽ. Không lớp học chính quy. Cái tôi có là mấy khoảng vụn: lúc con ngủ trưa, lúc đêm khuya cả nhà đã yên, lúc đứng nấu ăn mà tai vẫn nghe một bài giảng nào đó.

Kế toán — môn tôi sợ nhất lại học kỹ nhất

Tôi bắt đầu từ kế toán, vì đó là môn tôi mù mờ nhất. Mà đời hay vậy, cái gì mình sợ thì càng nên nhìn thẳng vào.

Tôi học từ những thứ nhỏ. Thế nào là thu, thế nào là chi, dòng tiền chạy ra sao, một cái bảng cân đối nói lên điều gì. Tôi không học để thi lấy chứng chỉ. Tôi học để hiểu — để sau này nhìn vào con số là biết một việc làm ăn đang khỏe hay đang ốm.

Cách học của tôi quê lắm. Cái gì không hiểu thì ghi ra giấy, rồi mò mẫm tìm câu trả lời, rồi lấy ngay chi tiêu nhà mình ra mà tập. Tiền chợ, tiền sữa, tiền học của con — tôi tập ghi chép như tập làm một quyển sổ sách nhỏ. Nghe buồn cười, nhưng chính cái thực hành đời thường đó làm con số sống dậy trong đầu tôi.

Marketing — học bằng cách quan sát

Marketing thì tôi học kiểu khác. Tôi quan sát. Tại sao một bài viết làm mình dừng lại đọc? Tại sao một món đồ làm mình muốn mua? Tôi đọc, tôi ngẫm, tôi để ý cách người ta kể chuyện sao cho chạm được vào lòng người.

Rồi tôi nhận ra, nói cho cùng, marketing không phải mấy chiêu trò. Nó là sự thấu hiểu con người. Mà khoản này thì một người phụ nữ ở nhà chăm con, ngày ngày đọc vị cảm xúc của hai đứa nhỏ và một người chồng đi làm xa, lại có một lợi thế bất ngờ.

Kinh doanh — học từ chuyện cơm áo quanh mình

Còn kinh doanh, tôi học từ những điều rất gần. Tôi để ý người ta buôn bán quanh mình, cái gì lời, cái gì lỗ, sao tiệm này đông mà tiệm kia vắng. Rồi tự hỏi: nếu là mình, mình sẽ làm khác chỗ nào?

Tôi chẳng giỏi giang gì hơn người. Tôi chỉ kiên trì hơn cái phiên bản cũ của mình một chút, mỗi ngày một chút.

Cái khó thật sự không nằm ở kiến thức

Nói thật với chị, tài liệu thì ở đâu cũng có. Cái khó nhất của việc tự học khi đã có gia đình không nằm ở chỗ kiếm tài liệu. Nó nằm ở chỗ khác.

Nó nằm ở chỗ chị phải học trong đứt quãng. Đang nghe dở thì con khóc. Đang ghi dở thì có việc nhà. Cái mạch tư duy vừa nhen lên đã bị cắt ngang chục lần. Có khi tối ngồi xuống bàn lại, tôi quên béng lúc chiều mình đang nghĩ tới đâu.

Nó nằm ở chỗ không ai vỗ tay cho chị. Đi học ở trường còn có điểm, có bạn, có thầy. Còn tự học giữa bốn bức tường, không ai biết, không ai khen. Có những đêm tôi tự hỏi mình làm vầy để làm gì, có ích gì không, hay chỉ là tự huyễn hoặc cho đỡ tủi thân.

Và nó nằm ở chỗ phải thắng được cái giọng nói trong đầu: "Thôi, muộn rồi. Người ta đi xa lắm rồi, mình đuổi sao kịp."

Tôi không vượt qua mấy cái đó một cách oanh liệt đâu. Tôi vượt qua bằng cách chấp nhận học chậm. Chấp nhận hôm nay chỉ nhích được một chút xíu. Tôi hay tự nhắc mình "chậm mà chắc" — thà đi chậm mà còn đi, hơn đứng lại rồi tự trách.

Tôi cũng mang tư duy nhân–quả của nhà Phật vào đây. Cái gì mình gieo hôm nay, dù nhỏ, cũng là một cái nhân. Tôi không đòi nó ra quả ngay. Tôi chỉ lo gieo cho tử tế phần của mình.

Quay lại đi làm rồi, mớ kiến thức đó có dùng được không?

Đây là phần chị đang chờ, tôi đoán vậy. Vì chính tôi, suốt mấy năm tự học, cũng nơm nớp đúng câu này: học vầy có thật dùng được, hay ra đời người ta cười cho?

Hai năm gần đây tôi quay lại đi làm, quản lý mảng cho thuê văn phòng và tài sản bất động sản, điều hành một đội ngũ. Và tôi xin trả lời thật lòng: dùng được. Dùng được thật.

Cái kế toán tôi mò mẫm năm xưa giúp tôi nhìn một hợp đồng, một bảng chi phí mà không hoảng. Cái marketing tôi quan sát giúp tôi hiểu khách thuê thật sự cần gì, sợ gì. Cái tư duy kinh doanh tôi tập giúp tôi không chỉ làm cho xong việc, mà nghĩ xa thêm được một bước.

Nhưng — và cái "nhưng" này tôi muốn chị nghe kỹ — nó không dùng được theo kiểu tôi từng tưởng tượng.

Tôi từng nghĩ học xong là "biết hết". Sự thật là ra đời tôi vẫn dốt nhiều thứ, vẫn phải hỏi, vẫn làm sai rồi sửa. Mớ tự học đó không biến tôi thành chuyên gia. Nó làm một việc khác, lặng lẽ hơn mà quý hơn: nó giữ cho cái đầu tôi không gỉ sét. Nó giữ giùm tôi cái thói quen học. Nên khi cơ hội tới, tôi bắt nhịp được, dù bắt đầu muộn.

Tôi không bùng nổ. Lương cũng không cao. Nhưng tôi hạnh phúc vì được tạo ra giá trị, được dẫn dắt một nhóm người. Và tôi biết rõ cái khoảnh khắc bắt nhịp được đó không tự nhiên rơi xuống. Nó là quả của những đêm khuya lụi cụi học một mình. (Nếu chị tò mò cụ thể hơn chuyện trở lại công sở ra sao, tôi kể riêng trong bài quay lại đi làm sau thời gian ở nhà chăm con.)

Vài điều tôi muốn nói thật với chị

Nếu chị đang ở nhà chăm con mà lòng cứ chộn rộn không yên, tôi muốn ngồi xuống nói với chị mấy điều này.

Một, đừng coi thường khoảng lùi của mình. Nó không phải dấu chấm hết. Nó có thể là khoảng lấy đà, nếu chị chịu nuôi một thứ gì đó bên trong.

Hai, đừng đợi đủ điều kiện mới học. Sẽ chẳng bao giờ đủ đâu. Không bao giờ đủ rảnh, đủ tiền, đủ yên tĩnh. Tôi học giữa tiếng con khóc đấy thôi. Bắt đầu nhỏ, bắt đầu lỗ chỗ, vẫn hơn không bắt đầu.

Ba, học để giữ mình, đừng để thắng ai. Tôi tự học không phải để hơn chồng, hơn người. Tôi học để không đánh mất người phụ nữ trong mình. Mềm để giữ tổ ấm, nhưng vẫn âm thầm lớn lên — với tôi, đó mới là mềm để thắng thật sự. Tôi gói trọn lối nghĩ này trong lộ trình tổng thể cho chị em vừa muốn giữ tổ ấm vừa giữ được mình.

Và bốn, có những hôm chị thấy mình chẳng tiến được gì, thấy nản, thấy tủi — cái đó bình thường lắm. Tôi cũng vậy. Tôi đâu phải lúc nào cũng kiên cường. Có những ngày tôi buông sách, ôm con, khóc một chút, rồi hôm sau lại học tiếp. Không sao cả. Đi chậm vẫn là đi.

---

Nếu mấy dòng này chạm tới chị, tôi mời chị đăng ký nhận bài + tải bộ 7 câu nói Mềm Để Thắng — hoàn toàn miễn phí. Để thi thoảng mình lại ngồi xuống, tâm sự với nhau như hai chị em, về chuyện giữ tổ ấm mà vẫn giữ được chính mình.

Đây là chia sẻ từ trải nghiệm cá nhân của tôi; mỗi người mỗi hoàn cảnh, đây không phải lời khuyên chuyên môn.