Làm mẹ mà không đánh mất chính mình

Một buổi chiều ở Campuchia, tôi đứng trong bếp, tay khuấy nồi cháo cho con, mà đầu thì trống rỗng. Hai đứa nhỏ chơi ngoài phòng khách, tiếng cười lẫn tiếng cãi nhau chí chóe. Chồng tôi đang dồn sức cho công việc, đi sớm về muộn. Còn tôi, lúc đó, nếu ai nhắn hỏi "dạo này sao rồi?", tôi thật sự không biết trả lời ra sao. Không phải vì tôi mệt. Mà vì tôi giật mình nhận ra mình đã quên, lâu lắm rồi, cái cảm giác được là một người riêng — không phải mẹ của ai, không phải vợ của ai.

Hóa ra làm mẹ không đánh mất bản thân khó hơn tôi tưởng nhiều. Nó không tự đến. Nó là thứ mình phải cố mà giữ.

Khi yêu con bị hiểu thành xóa mình đi

Tôi từng tin làm mẹ tốt là cho đi tất cả. Cho hết thời gian, hết sức, hết những mong muốn riêng. Tôi nghĩ một người mẹ mà còn nghĩ tới bản thân thì hơi… ích kỷ.

Nhiều năm ở nhà nuôi hai con gái, tôi sống y như niềm tin đó. Lịch của tôi là lịch của con. Bữa ăn của tôi là phần con ăn còn lại trên bàn. Niềm vui của tôi là con khỏe, con ngoan. Nghe thì đẹp. Nhưng cái giá của nó, tôi không thấy ngay.

Cái giá là tôi mờ dần đi.

Một ngày, tôi nhận ra mình chẳng còn sở thích nào của riêng mình. Không có cuốn sách nào đang đọc dở cho mình. Không có dự định nào mang tên tôi. Tất cả xoay quanh con — mà con thì rồi cũng lớn, cũng có thế giới riêng của chúng.

Chị có bao giờ vậy không? Yêu con tới mức không còn nhìn thấy mình trong gương.

Tôi không nói yêu con là sai. Yêu con là bản năng, là điều thiêng liêng. Nhưng tôi học được một điều, hơi muộn: yêu con không có nghĩa là phải xóa mình đi. Hai chuyện đó không phải một. Mình hoàn toàn có thể vừa là người mẹ tận tụy, vừa giữ một góc riêng cho chính mình. Mà thật ra, giữ được góc đó thì làm mẹ mới bền.

Cái "góc riêng" không phải tội lỗi

Hồi đó, mỗi lần tôi dành nửa tiếng cho mình — đọc vài trang sách kinh doanh, học một bài kế toán, hay chỉ ngồi yên uống ly trà cho tỉnh — là y như rằng có cảm giác tội lỗi len lén kéo tới. Như thể tôi đang lấy cắp thời gian đáng lẽ phải dành cho con.

Phải lâu lắm tôi mới gỡ được cái cảm giác đó.

Những năm ở nhà, tôi vẫn âm thầm tự học. Kinh doanh, kế toán, marketing (tiếp thị) — không phải vì ai bắt, mà vì tôi cần một thứ là của riêng tôi, một mạch sống không bị cuốn hết vào việc nhà. Lúc đó tôi chưa biết để làm gì. Tôi chỉ thấy nếu buông luôn cả phần đó, tôi sẽ trống rỗng.

Rồi tới ngày tôi đi làm trở lại, quản lý mảng cho thuê văn phòng, điều hành một đội ngũ. Tôi mới thấm: cái "góc riêng" tôi cố giữ trong những năm tưởng chỉ quanh quẩn bỉm sữa kia, hóa ra không phải thời gian chết. Nó là khoảng lấy đà. Vì tôi vẫn nuôi giá trị riêng, nên khi cơ hội tới, tôi không phải bắt đầu lại từ con số không.

Nếu lúc đó tôi xóa mình đi hoàn toàn, thì hôm nay tôi lấy gì để bước tiếp?

Cho nên tôi muốn nói thật lòng với chị: giữ một góc cho bản thân không phải là tội lỗi. Đó là cách chị bảo vệ cái lõi của mình, để sau này còn có cái mà cho đi. Người mẹ cạn kiệt thì cho con được bao nhiêu đâu. Đây cũng là lý do tôi tin chăm sóc bản thân không phải ích kỷ — nó là điều kiện để mình làm mẹ được lâu dài.

Lùi lại chăm con, nhưng đừng đánh mất mình

Tôi muốn nói rõ một chuyện, vì sợ chị hiểu lầm. Tôi không hề kêu gọi chị bỏ con để đi tìm bản thân. Bản thân tôi đã chọn lùi lại phía sau, chăm con, để chồng yên tâm dồn sức cho sự nghiệp. Tôi xem đó là một sự phân công trong nhà — không phải đầu hàng, không phải hi sinh kiểu mất trắng.

Nhưng lùi lại chăm con và đánh mất chính mình là hai chuyện khác nhau.

Lùi lại là tôi tạm nhường vị trí phía trước. Đánh mất mình là tôi buông luôn cả con người bên trong. Cái thứ nhất là lựa chọn có chủ đích, mình vẫn làm chủ. Cái thứ hai là mình trôi đi lúc nào không hay.

Làm sao biết mình đang trôi

Tôi không có công thức nào cả. Nhưng tôi có vài dấu hiệu của riêng mình, kể chị nghe để tự soi.

Khi tôi không còn nhớ lần cuối mình làm một việc gì đó chỉ vì mình thích — không vụ lợi, không vì ai.

Khi tôi nói về bản thân mà chỉ toàn nói qua con: "con tôi thế này, con tôi thế kia", còn "tôi" thì biến mất khỏi câu chuyện.

Khi tôi cáu gắt vô cớ mà chẳng hiểu vì sao. Sau này thực hành Phật pháp, tập nhìn về gốc rễ, tôi mới hiểu nhiều khi cơn nóng giận đó là tiếng kêu của một phần trong mình bị bỏ đói quá lâu.

Nếu chị thấy mình trong vài dòng này, tôi mong chị đừng tự trách. Không ai dạy chúng ta cách làm mẹ mà vẫn giữ được mình. Phần lớn cứ thế lao vào, rồi mới học dần.

Giữ mình cũng là đang dạy con

Có một điều tôi nghĩ tới nhiều, từ khi nuôi hai đứa con gái.

Con gái nhìn mẹ để học cách làm một người phụ nữ. Nếu cả tuổi thơ con chỉ thấy một người mẹ quên mình, hi sinh tới mức không còn niềm vui riêng, thì lớn lên con sẽ nghĩ đó là điều đương nhiên của đời đàn bà. Con sẽ tự đặt mình xuống cuối hàng, y như mẹ.

Tôi không muốn dạy con điều đó.

Tôi muốn con thấy một người mẹ biết yêu thương gia đình, mà cũng biết quý trọng bản thân. Một người mẹ vẫn học, vẫn có ước mơ riêng, vẫn chăm chút cho mình. Để con hiểu: phụ nữ được phép vừa yêu thương người khác, vừa không đánh mất chính mình. Tôi viết kỹ hơn chuyện này trong bài nuôi con gái hạnh phúc — vì với tôi, cách mình sống mới là bài học lớn nhất để lại cho con.

Khi con lớn hơn một chút, tôi bắt đầu cho phép mình chăm lại sức khỏe, ngoại hình. Không phải để đẹp cho ai nhìn. Mà vì tôi thấy mình xứng đáng. Lạ lắm chị ạ — khi tôi tử tế với chính mình hơn, tôi lại dịu dàng với con hơn, ít cáu hơn. Cái lõi mình đầy thì mình mới rót ra cho người khác được.

Mềm với chính mình trước đã

Đề tài tôi hay nói là "mềm để thắng" — người phụ nữ học cách mềm, lùi đúng lúc, để vừa giữ được tổ ấm vừa không đánh mất chính mình. Nhưng tôi nhận ra cái mềm đó phải bắt đầu từ bên trong. Mềm với chồng con thì dễ thấy. Mềm với chính mình mới khó.

Mềm với mình là gì? Là không tự đay nghiến khi mình dành chút thời gian cho bản thân. Là cho phép mình mệt, mình cần nghỉ, mình có nhu cầu riêng mà không thấy có lỗi. Là hiểu rằng một người mẹ đủ đầy bên trong mới là món quà lớn cho con — chứ không phải một người mẹ kiệt sức và cau có.

Nếu chị muốn nhìn bức tranh rộng hơn — chuyện vừa giữ tổ ấm vừa giữ mình ăn khớp với nhau ra sao — tôi có gom lại trong bức tranh tổng thể này.

Tôi không dám nói mình đã làm tốt. Có những giai đoạn tôi vẫn để mình trôi đi, vẫn quên mất mình. Nhưng giờ thì tôi biết quay lại sớm hơn. Hễ thấy mình mờ dần là tôi tự nhắc: kéo lại một góc cho mình đi, Diễm.

Làm mẹ là việc cả đời. Mà việc cả đời thì cần sức bền, không phải sức bùng lên rồi tắt lịm. Muốn bền, chị phải còn là chính mình. Một người mẹ vẫn nhận ra mình trong gương — đó mới là người mẹ đi được đường dài.

---

Nếu những dòng này chạm tới chị, tôi mời chị đăng ký nhận bài + tải bộ 7 câu nói Mềm Để Thắng — để thi thoảng mình lại ngồi tâm sự với nhau, và để chị có sẵn vài câu nói nhẹ mà chắc cho những lúc cần. Không vội, khi nào chị thấy hợp thì ghé.

Đây là chia sẻ từ trải nghiệm cá nhân của tôi, mỗi người một hoàn cảnh, không phải lời khuyên chuyên môn.