Khi nào nên lùi lại chăm con, khi nào nên tiến cho sự nghiệp?

Một buổi tối, tôi ngồi xếp lại đống quần áo của hai đứa nhỏ thì điện thoại sáng lên. Tin nhắn của chồng, gửi từ bên kia biên giới: "Em với con khỏe không?". Lúc đó ba mẹ con tôi còn ở quê, anh thì đã sang Campuchia đi làm được một thời gian. Tôi nhìn màn hình, nhìn hai đứa con gái đang ngủ say, rồi tự hỏi cái câu mà tôi nghĩ chị nào cũng từng hỏi: ở nhà chăm con hay đi làm, đâu mới là đường đúng cho mình?

Tôi kể chị nghe chuyện này không phải để đưa đáp án. Thật lòng, tôi không tin có một đáp án đúng cho tất cả mọi người. Tôi chỉ có một khung để tự hỏi mình, cái khung đã gỡ rối cho tôi trong những đêm hoang mang nhất. Hôm nay tôi muốn đặt nó vào tay chị.

Cái câu hỏi mà ai cũng hỏi sai

Hồi đó tôi cứ hỏi: "Ở nhà chăm con thì có phí đời mình không?". Hỏi kiểu đó là tự đẩy mình vào ngõ cụt rồi. Vì nó mặc định chăm con là mất mát, còn đi làm mới là sống.

Sau này tôi mới hiểu mình hỏi sai chỗ.

Câu hỏi không phải "việc nào hơn việc nào". Hai việc đó đâu có đứng chung một bàn cân để so cao thấp. Câu hỏi thật sự là: lúc này, trong nhà mình, điều gì đang lớn hơn cả?

Có giai đoạn, điều lớn hơn cả là hai đứa nhỏ cần một người ở bên, ổn định. Có giai đoạn, điều lớn hơn cả lại là người phụ nữ trong tôi cần được ra ngoài, được tạo ra giá trị, kẻo héo mất. Không điều nào sai. Chỉ là ở mỗi khúc, sức nặng nghiêng về một phía.

Khi tôi quyết định dọn ba mẹ con sang Campuchia để cả nhà sum họp, tôi không ngồi tính ở nhà hay đi làm cái nào lời hơn. Tôi chỉ nhìn vào điều lớn hơn lúc đó: một gia đình không nên sống xa nhau mãi. Mọi tính toán khác lùi lại sau câu đó.

Trong một nhà, nên có một người dồn 100%

Đây là điều tôi tin. Và tôi nói thẳng đây là quan điểm riêng của tôi, chị nghe rồi tự cân nhắc cho hoàn cảnh của mình.

Ở một thời điểm, trong một mái nhà, nên có một người được phép dồn 100% cho sự nghiệp. Không phải vì người kia kém quan trọng. Mà vì khi cả hai cùng căng ra chạy đua bên ngoài, cái rơi xuống đất đầu tiên thường là con cái, là cái tổ ấm.

Nhà tôi, giai đoạn đó, người dồn 100% là chồng. Tôi lùi về phía sau chăm con để anh yên tâm dồn sức.

Tôi muốn chị nghe cho rõ một chuyện: lùi như vậy không phải là đầu hàng. Đó là phân công. Hai vợ chồng ngồi xuống, nhìn vào hoàn cảnh thật của nhà mình, rồi chia vai. Người ra tiền tuyến, người giữ hậu phương. Mà cái hậu phương nếu lung lay thì tiền tuyến cũng sụp theo. Tôi đã viết kỹ hơn về chuyện này trong bài lùi một bước không phải là thua — nếu chị đang thấy mình "kém cỏi" vì ở nhà, đọc thử bài đó.

Vậy người lùi lại thì sao?

Đây mới là chỗ tôi muốn chị cẩn thận nhất.

Lùi để một người dồn 100% không có nghĩa người còn lại tắt máy, ngồi không, mặc cho mình mòn đi. Những năm ở nhà nuôi hai con gái, tôi vẫn tự học kinh doanh, kế toán, marketing. Lúc đó tôi không biết học để làm gì, chỉ thấy mình không được để cái đầu nguội lạnh.

Mãi sau này, khi quay lại đi làm, tôi mới thấm: khoảng "lùi" kia không phải thời gian chết. Nó là khoảng lấy đà. Tôi vẫn còn nguyên giá trị của mình, có khi còn dày hơn, vì tôi vừa sống vừa âm thầm bồi đắp. Chuyện quay lại đi làm sau quãng ở nhà chăm con tôi xin để dành kể riêng một bài. Nhưng cái cốt là: chị lùi thân, đừng lùi luôn cả con người mình.

Khung tự hỏi để mỗi chị tự quyết

Tôi không thể bảo chị nên ở nhà chăm con hay đi làm, vì tôi đâu sống đời chị. Nhưng tôi đưa chị được mấy câu hỏi mà chính tôi đã tự hỏi mình. Chị ngồi yên, lấy giấy bút ra, trả lời thật lòng.

Câu 1: Lúc này, trong nhà mình, điều gì đang lớn hơn cả?

Con còn quá nhỏ, chưa ai thay được mẹ? Hay con đã cứng cáp rồi, mà người đang héo đi lại là chị? Kinh tế nhà đang ngặt tới mức cần thêm một tay làm? Hay tiền tạm đủ, cái thiếu là sự ổn định cho con?

Không có đáp án mẫu đâu. Mỗi nhà một cảnh. Nhưng khi chị gọi được tên cái "điều lớn hơn" đó, phần lớn những lựa chọn sau nó tự sáng ra.

Câu 2: Nếu nhà chỉ nên có một người dồn 100% lúc này, thì là ai, vì sao?

Câu này khó, vì nó đụng tới cái tôi. Hồi mới lùi lại, trong lòng tôi cũng có lúc gợn lên: "Sao lại là mình lùi?". Tôi phải nhìn về gốc rễ của cái gợn đó. Hóa ra nó là cái tôi muốn được công nhận, chứ không phải điều tốt nhất cho cả nhà.

Khi nhìn bằng con mắt nhân quả, tôi thấy ra: ai đang ở thế thuận hơn để bứt lên, người đó ra tiền tuyến. Đó là chọn cho cái chung, không phải hơn thua giữa hai vợ chồng.

Câu 3: Người lùi lại có giữ được mình không?

Đây là câu tôi muốn chị hỏi to nhất.

Nếu lùi mà chị vẫn học, vẫn nuôi một mối quan tâm riêng, vẫn chăm sóc bản thân, thì cái lùi đó là lấy đà. Còn nếu lùi mà chị buông xuôi hết, tự thấy mình vô dụng, để cơn tủi thân ăn mòn dần, thì cái giá phải trả về sau rất đắt. Không phải đắt vì tiền. Đắt vì chị đánh mất chính mình.

Câu 4: Quyết định này là tạm thời hay vĩnh viễn?

Tôi nghĩ phần lớn các quyết định ở-nhà-hay-đi-làm là tạm thời, dù lúc quyết ta hay tưởng nó là mãi mãi. Con sẽ lớn. Hoàn cảnh sẽ đổi. Cái thế hôm nay không phải cái thế cả đời.

Khi chị nhìn nó là một chặng, chứ không phải một bản án, chị sẽ nhẹ đi nhiều. Lùi một chặng để vun vén, rồi tới lượt mình tiến. Chậm mà chắc.

Một điều tôi quan sát, và sợ thay cho chị

Tôi từng thấy nhiều chị quá mạnh mẽ. Mạnh tới mức vô tình xem nhẹ chồng, không còn tôn trọng bạn đời nữa. Rồi tới khi mọi thứ đổ vỡ, lúc đã thành công rồi, mới quay lại tiếc, mới thấy người đàn ông năm xưa đáng quý. Nhiều khi đã muộn.

Tôi kể chuyện này không phải để khuyên chị nhịn nhường vô điều kiện. Tôi kể vì tôi sợ thay cho chị. Sợ chị, trong cơn hăng hái khẳng định mình, lỡ tay làm vỡ cái đáng ra giữ được.

Mềm không phải là yếu. Mềm là biết lúc nào nên lùi để giữ, lúc nào nên tiến để lớn. Cái khung tự hỏi ở trên, suy cho cùng, là để chị mềm cho đúng chỗ. Nếu chị muốn nhìn bức tranh tổng thể về chuyện vừa giữ tổ ấm vừa giữ mình, tôi gói lại hết trong bài đó.

Vậy rốt cuộc, ở nhà chăm con hay đi làm?

Tôi vẫn không trả lời thay chị được. Nhưng tôi tin, nếu chị trả lời thật bốn câu hỏi trên, chị sẽ tự biết.

Có chị, lúc này, câu trả lời là lùi một chặng để con có mẹ, để chồng yên tâm dồn sức. Có chị, lúc này, câu trả lời là bước ra ngoài, vì ở nhà thêm nữa là héo mất. Cả hai đều có thể đúng. Đúng hay sai không nằm ở chỗ chị ở nhà hay đi làm, mà nằm ở chỗ chị có nhìn đúng "điều lớn hơn" của nhà mình lúc này không, và có giữ được chính mình trong lựa chọn đó không.

Tôi chọn lùi một chặng. Và tôi không tiếc. Vì tôi biết mình lùi thân chứ không lùi con người. Tới lượt mình tiến, tôi vẫn còn nguyên đó, có khi còn vững hơn xưa.

Nếu những dòng này chạm tới chị, tôi mời chị đăng ký nhận bài mới + tải bộ "7 câu nói Mềm Để Thắng" — hoàn toàn miễn phí. Để thỉnh thoảng mình lại ngồi xuống, tâm sự với nhau như hai chị em.

Đây là chia sẻ từ trải nghiệm cá nhân của tôi, mỗi người mỗi hoàn cảnh, không phải lời khuyên chuyên môn.