Buông cái tôi để giữ hạnh phúc: bài học tôi học từ Phật pháp

Có một buổi tối, tôi đứng rửa chén mà tay run lên vì giận.

Chuyện chẳng có gì to tát. Chồng tôi nói một câu, tôi nghe ra một ý khác. Trong đầu tôi lúc đó chỉ có một suy nghĩ chạy đi chạy lại: "Tại sao anh không hiểu? Mình lo cho cả nhà thế này mà anh còn nói được câu đó." Tôi không cãi lớn. Tôi chỉ im. Nhưng cái im của tôi lạnh lắm — lạnh kiểu cố tình để cho người kia biết là họ sai.

Mãi sau này tôi mới gọi đúng tên cái cảm giác tối hôm đó. Nó không phải là tôi thương chồng nhiều quá nên tủi thân. Nó là cái tôi của tôi đang phồng lên. Mà hễ cái tôi phồng lên, tự nhiên tôi thấy mình đúng, thấy mình hơn, thấy người bên cạnh nhỏ lại.

Bài học buông bỏ cái tôi này, thú thật với chị, tôi học mãi vẫn chưa thuộc. Nhưng tôi đã hiểu được cái lý của nó. Mà hiểu được cái lý thôi cũng đã đỡ khổ đi nhiều rồi.

Cái tôi lớn lên lúc nào, mình không hề hay

Tôi không phải mẫu phụ nữ yếu đuối. Ngược lại là khác.

Mấy năm ở nhà nuôi hai con gái, tôi vừa chăm con vừa tự học kinh doanh, kế toán, marketing. Tôi không để mình rỉ sét. Một mình quán xuyến nhà cửa, tự xoay xở đủ thứ trong lúc chồng dồn sức cho công việc. Có giai đoạn vợ chồng tôi còn sống xa nhau — anh ở Campuchia, ba mẹ con tôi ở quê. Chính tôi là người quyết định dọn cả nhà sang đoàn tụ, lo từ cái vé máy bay tới chỗ học cho con. Những việc đó khiến tôi tin chắc một điều: mình mạnh mẽ, mình lo được, mình giỏi xoay xở.

Và đây mới là chỗ nguy hiểm.

Khi mình tự thấy mình giỏi, mình lo được hết, thì rất dễ — trong vô thức thôi — mình bắt đầu coi nhẹ người bên cạnh. Anh làm gì cũng thấy chưa tới. Anh nói gì cũng thấy chưa thấu. Mình không buông một câu nặng nào, nhưng trong ánh mắt, trong cái thở dài, trong khoảng im lặng lạnh tanh đó, người kia cảm nhận được hết.

Tôi từng y như vậy. Tôi đã viết riêng một bài về chuyện tôi từng khinh chồng mình lúc nào không hay, vì đó là vết thương thật của tôi, không phải lý thuyết góp nhặt ở đâu.

Cái đáng sợ của cái tôi là nó không bao giờ tự xưng tên. Nó chẳng bao giờ nói "tôi là sự kiêu ngạo đây". Nó núp dưới những cái tên đẹp đẽ: tôi hi sinh nhiều, tôi lo xa, tôi vì cái chung, tôi chỉ muốn tốt cho nhà này thôi mà. Câu nào nghe cũng có lý. Nhưng đằng sau những câu có lý đó, nhiều khi là một người vợ đang dần dần không còn tôn trọng chồng mình nữa.

Nhìn về gốc rễ cơn nóng giận

Tôi thực hành Phật pháp, và điều giúp tôi nhiều nhất không phải là kinh kệ cao siêu gì. Là một thói quen rất đơn giản: mỗi lần nóng giận, thay vì phóng cơn giận thẳng ra ngoài, tôi tập dừng lại một nhịp để hỏi — gốc rễ của cơn giận này là gì?

Nghe thì gọn vậy, làm mới thấy khó.

Vì lúc đang giận, mình chỉ muốn được đúng. Mình muốn người kia nhận sai. Dừng lại để soi ngược vào trong là đi trái với cái bản năng đó, trái lắm.

Phía sau cơn giận thường không phải người kia

Mỗi lần tôi chịu khó dừng lại, tôi hay phát hiện một sự thật chẳng mấy dễ chịu: cơn giận của tôi ít khi thật sự đến từ việc chồng làm. Nó đến từ trong tôi.

Có khi tôi mệt sẵn từ trước rồi, một câu nói vô tình của anh chỉ là cái cớ để xả ra.

Có khi tôi đang sợ — sợ mình lùi lại chăm con thì tụt lại phía sau, sợ hi sinh rồi không ai ghi nhận. Nỗi sợ đó âm ỉ trong lòng, rồi nó mượn một chuyện cỏn con để bùng lên thành cơn giận.

Có khi, thành thật mà nói, chỉ vì tôi muốn mình là người đúng. Vậy thôi.

Phật pháp dạy tôi nhìn nhân — quả. Mọi cái quả đều có cái nhân của nó. Cơn giận hôm nay không tự nhiên rơi từ trên trời xuống. Nó là quả của một cái nhân tôi đã gieo, đã nuôi trong lòng từ trước: một kỳ vọng chưa được đáp ứng, một cái tôi muốn được công nhận, một vết thương cũ chưa kịp lành. Khi nhìn được tới gốc, tự nhiên tôi bớt đổ lỗi cho người đối diện. Mà hễ bớt đổ lỗi, là lòng mình mềm xuống.

Buông cái tôi không phải là thua

Tôi biết, có chị đọc tới đây sẽ thấy gờn gợn. "Buông cái tôi" nghe như đang bảo phụ nữ nhịn cho lành, cam chịu, ai nói gì cũng dạ.

Không phải vậy đâu chị.

Buông bỏ cái tôi không phải là bỏ chính kiến, không phải là để người ta lấn lướt. Tôi vẫn có quan điểm riêng rất rõ. Tôi vẫn nói điều cần nói. Buông cái tôi là buông cái nhu cầu lúc nào cũng phải thắng, lúc nào cũng phải đúng, lúc nào cũng phải chứng minh mình hơn người bên cạnh.

Hai chuyện đó khác nhau lắm.

Một người vợ giữ được chính kiến mà vẫn tôn trọng chồng — đó mới là người mạnh thật. Còn một người lúc nào cũng phải giành phần đúng, phải cho chồng thấy mình giỏi hơn — cái đó không phải mạnh, đó là cái tôi đang điều khiển mình mà mình không hay.

Tôi từng nghĩ lùi lại phía sau chăm con để chồng yên tâm lo sự nghiệp là một sự thiệt thòi. Bây giờ tôi nhìn khác rồi. Đó là một sự phân công, một lựa chọn có chủ đích, chứ không phải đầu hàng. Mà muốn lùi cho đẹp, cho không cay đắng, thì điều kiện đầu tiên là phải đặt cái tôi xuống. Còn ôm cái tôi mà lùi, thì mỗi bước lùi đều thành một món nợ mình âm thầm ghi vào sổ, chờ ngày bắt người ta trả. Tôi đã viết kỹ hơn về bức tranh tổng thể của chuyện vừa giữ tổ ấm vừa giữ được mình, nếu chị muốn đọc tiếp.

Cái giá của việc ôm cái tôi quá lâu

Tôi quan sát nhiều rồi, cả ở mình lẫn ở những chị em xung quanh.

Người phụ nữ quá mạnh mẽ, ôm cái tôi quá chặt, thường vô tình khinh chồng lúc nào chẳng hay. Rồi tới khi mọi thứ đổ vỡ, khi đã thành công, đã đứng vững một mình, nhiều chị mới quay lại thấy thương, thấy trân trọng người bạn đời ngày xưa. Mà nhiều khi quay lại thì đã muộn rồi.

Tôi không muốn chị rơi vào cái muộn màng đó. Tôi viết những dòng này ra không phải để dạy đời ai — tôi còn đang học mỗi ngày đây — chỉ mong chị soi thử vào lòng mình sớm hơn tôi một chút.

Hiểu cái lý rồi, vẫn có lúc tôi làm chưa được

Tôi phải thành thật chỗ này, không thì hóa ra tôi đang lên lớp.

Hiểu là một chuyện. Làm được hay không, lại là chuyện khác.

Có những hôm mệt quá, con quấy, đầu óc rối bời, chồng nói một câu không vừa ý là tôi vẫn bật lại như phản xạ. Cái tôi vẫn nhảy ra trước khi tôi kịp dừng. Xong rồi tôi lại ngồi tiếc, lại tự nhủ lần sau phải khác. Lần sau nhiều khi vẫn vậy.

Nhưng tôi không còn dằn vặt mình như trước nữa. Bởi tôi hiểu rồi, buông cái tôi không phải cái công tắc bật một lần là xong. Nó là việc tập cả đời. Hôm nay tôi dừng lại được một nhịp, mai tôi dừng được hai nhịp, vậy là tiến bộ rồi.

Điều thay đổi lớn nhất trong tôi không phải là tôi hết giận. Là khi giận, tôi nhận ra mình đang giận. Chỉ một khoảng cách nhỏ xíu chen vào giữa cơn giận và phản ứng thôi, mà đủ để tôi chọn lại. Cái khoảng đó, với tôi, chính là tự do.

Và lạ lắm chị ạ, càng bớt cố chứng minh mình đúng, lòng tôi càng yên. Cái yên đó không ai cho mình được, mà cũng không ai lấy đi được. Tôi có viết riêng về chuyện tìm an trong tâm giữa bộn bề, vì với tôi đó mới là phần thưởng thật của việc chịu đặt cái tôi xuống.

Vài điều tôi tự nhắc mình mỗi ngày

Không phải công thức gì cao siêu, chỉ là mấy câu tôi hay tự nói với mình:

• Khi thấy mình "đúng quá", "giỏi quá", thì hãy cẩn thận. Đó thường là lúc cái tôi đang phồng to nhất.
• Trước khi trách chồng, dừng một nhịp mà hỏi: cơn giận này gốc ở đâu, ở anh hay ở chính tôi?
• Người bên cạnh không phải đối thủ để mình thắng. Thắng được người mình thương thì có gì vui đâu.
• Lùi một bước để giữ hòa khí không làm tôi nhỏ đi, miễn là tôi lùi trong sự bình an, chứ không phải nuốt cục tức vào trong.

Mấy câu đó tôi không phải lúc nào cũng làm được. Nhưng có chúng nằm sẵn trong đầu, tôi đỡ trượt dài hơn.

Cái tôi là thứ ở với mình tới cuối đời. Mình không diệt được nó, mà cũng không cần diệt. Chỉ cần mình nhận ra nó, gọi đúng tên nó, để mỗi lần nó phồng lên, mình kịp khẽ đặt nó xuống. Bấy nhiêu thôi đã đủ giữ cho cái nhà mình ấm, và giữ cho lòng mình lành.

---

Nếu những dòng này chạm tới chị, tôi mời chị đi cùng Diemdora lâu hơn một chút. Chị có thể đăng ký nhận bài mới + tải bộ "7 câu nói Mềm Để Thắng" hoàn toàn miễn phí — vài câu nói nhỏ, để những lúc cái tôi sắp phồng lên, chị có sẵn trong tay một cách mềm hơn để đi qua.

Đây là chia sẻ từ trải nghiệm cá nhân của tôi, mỗi người mỗi hoàn cảnh, không phải lời khuyên chuyên môn.